Het schaduwkabinet dat niemand koos, en iedereen mag meeschrijven

Nederland heeft geen traditie van schaduwkabinetten. Twee pogingen in de jaren zeventig, allebei van dezelfde man, allebei zonder vervolg. Wij doen het toch. Alleen dan zonder partij, zonder poppetjes op de Haagse loonlijst, en met een deur die open staat voor iedereen die vindt dat het ook beter kan.

Dit is een achtergrondartikel over het Nederlands schaduwkabinet, van de redactie van het Nederlands schaduwkabinet.

En ja. De meeste van ons waren fan Yes, Minister

Een schaduw is meestal iets dat je volgt. Hij loopt achter je aan, past zich aan je vorm aan en verdwijnt zodra het licht uitgaat. In de politiek werkt dat woord al honderd jaar net zo: een schaduwkabinet volgt de zittende macht op de voet, minister voor minister, dossier voor dossier, klaar om het over te nemen zodra de kiezer daar toestemming voor geeft. Zo deden ze het in Westminster, waar de gewoonte vandaan komt, en zo deed Joop den Uyl het in 1971 en nog eens in 1972, toen PvdA, D66 en PPR gezamenlijk een schaduwkabinet vormden in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen.

Het hield geen stand. Niet alle posten raakten gevuld, het initiatief kreeg al snel de bijnaam "deelkabinet", en sindsdien heeft geen enkele Nederlandse partij het nog eens geprobeerd. Terwijl landen als het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië, Japan, Polen, Ierland en Frankrijk er gewoon mee doorgaan, de Fransen noemen het toepasselijk een cabinet fantôme, is het schaduwkabinet in Nederland een instrument dat precies twee keer is gebruikt en daarna in een la is gelegd.

Een schaduw die geen enkele partij volgt

Wij hebben die la weer opengetrokken, maar de inhoud vervangen. Het klassieke schaduwkabinet is een verlengstuk van een oppositiepartij: het bestaat om die ene partij straks aan de macht te helpen. Daar zit precies het probleem, want een schaduw die alleen één partij volgt, is geen tegenwicht, het is een wachtkamer. Het Nederlands schaduwkabinet volgt niemand. Het is geen wachtkamer voor een politiek leider die staat te trappelen om minister-president te worden. Het is een kabinet zonder kabinetsformatie, zonder fractie, zonder poppetje dat straks een ministerie overneemt.

In plaats daarvan zijn wij een onafhankelijk collectief van denkers, makers en experts dat werkt aan scherpe inzichten en vernieuwende ideeën voor een toekomstbestendig Nederland. Geen partijpolitieke ruis, geen coalitieakkoord dat na de onderhandelingen alweer een compromis van een compromis is, maar een open en onderzoekende denktank die feiten, bronnen en beleidsvoorstellen systematisch verzamelt in een groeiende kennisdatabase. Stap voor stap bouwen we zo aan een samenhangende visie op de toekomst van Nederland, transparant en interdisciplinair, en met een deur die openstaat voor iedereen die wil mee__denken of mee__schrijven.

Het schaduwkabinet helpt Nederland vooruit door lastige vraagstukken simpel te maken, frisse ideeën te verkennen en het publieke gesprek een beetje slimmer, eerlijker en creatiever te maken. Geen minister-president in spe die op de tribune zit te wachten tot het licht op hem valt, maar een plek waar nieuwe oplossingen kunnen ontstaan zonder dat er eerst een fractievoorzitter voor moet tekenen.

Het mee__regeerakkoord: een coalitieakkoord van de grootst denkbare coalitie

Waar een regulier coalitieakkoord ontstaat achter gesloten deuren, met vier fractievoorzitters, een zaal vol ambtenaren en een slotpersconferentie waarop iedereen tegelijk opgelucht en teleurgesteld kijkt, ontstaat het mee__regeerakkoord in het openbaar. Het is een bundeling van ideeën en voorstellen van iedereen die bijdraagt aan essays, beschouwingen ensartikelen op het platform, of opgebouwd uit dossiers die telkens dezelfde discipline volgen: probleem, oorzaken, doel, maatregelen, kosten, verwacht effect, risico's en succesmeting. Geen vrijblijvend opiniestuk dus, maar een voorstel dat zich net zo hard laat afrekenen als een regeerakkoord, alleen dan zonder dat er een postercampagne met vier gezichten aan te pas komt.

Elk dossier steunt op Nederlandse bronnen: het CBS, het SCP, de Algemene Rekenkamer, de Raad van State, parlementaire stukken. Geen onderbuik, geen gevoel, maar een kennisdatabase die groeit met elk artikel. Zo wordt het platform voor de publieke opinie langzaam iets steviger dan een verzameling meningen: een archief van doordachte alternatieven, klaar om opgepakt te worden door wie er ook aan de knoppen zit.

De redactie: journalistiek met een historisch geheugen

Bij een schaduwkabinet horen schaduwministers. Wij hebben ministers, maar bovenal een redactie, en die redactie heeft een handigheidje overgenomen van de journalistiek die Nederland groot maakte: schrijven onder een naam die meer zegt dan een curriculum vitae. Naast de eigen namen van de redactie duiken er ook namen op die je eerder in een geschiedenisboek tegenkomt dan in een colofon, en dat is geen toeval. Het is een knipoog naar een traditie van pamflettisten en polemisten die zich onder een andere naam vrijer voelden om de macht ongezouten de waarheid te vertellen.

Mirthe van der Tang

Hoofdredacteur

Houdt de lijn van het platform vast en bewaakt dat elk stuk, hoe kritisch ook, zonder partijpolitieke ruis blijft.

Albert van der Tang

Onderzoeker en schrijver

Duikt in de kennisdatabase en het brondossier voordat er ook maar één zin op papier komt.

Olympe de Gouges

Schrijver

Een naam die teruggrijpt op de Franse pamflettiste die haar eigen rechtenverklaring schreef toen niemand daar om had gevraagd, precies het soort eigenzinnigheid dat bij een onafhankelijke redactie past.

Pieter 't Hoen

Schrijver

Vernoemd naar de achttiende-eeuwse Nederlandse journalist die met zijn tijdschrift de macht bekritiseerde nog voordat persvrijheid vanzelfsprekend was.

Johanna van Haren

Schrijver en redacteur

Zorgt dat elk stuk, hoe scherp ook bedacht, ook scherp geschreven de deur uitgaat. Gedreven als de Bataafse pionier die de prille democratie hield aan haar eigen belofte van gelijkheid.

Die dubbele laag, van eigen namen naast redactieleden onder historische pseudoniemen, past bij een schaduwkabinet dat zelf ook een dubbele laag heeft. Het is deels journalistiek, deels denktank, deels burgerinitiatief, en het weigert zich in een van die hokjes te laten duwen.

Een schaduwkabinet voor alle Nederlanders

De grap zit hem in de naam zelf. Een schaduwkabinet is van oudsher een instrument van de oppositie tegen de macht, opgebouwd uit mensen die dolgraag zelf aan de knoppen willen zitten. Het Nederlands schaduwkabinet keert dat om: geen schaduw van een paar politici die op hun beurt wachten, maar een schaduw die geworpen wordt door iedereen die meeschrijft, van onderzoeker tot lezer die voor het eerst een dossier opent. Niet de schaduw van de macht, maar de schaduw van het land zelf: net zo groot, net zo veelvormig, en precies zo lang als de zon van het publieke debat toestaat.

Of dat idee houdbaarder blijkt dan het deelkabinet van Den Uyl, hangt af van wie er blijft meeschrijven. Tot die tijd groeit de kennisdatabase gewoon door, dossier voor dossier, bron voor bron, zonder dat er ooit een coalitieakkoord voor nodig is.

Wil je meeschrijven aan het mee___regeerakkoord? De redactie staat open voor iedereen die met feiten, bronnen en een goed beargumenteerd voorstel wil bijdragen.