Alle artikelen

De overheid als bedrijf: een fusie die nooit door de raad van commissarissen zou komen

Nederland werkt het hardst thuis van heel de EU, maar heeft er geen enkel wettelijk recht op. In 2023 verwierp de Eerste Kamer de Wet werken waar je wilt — sindsdien mag je baas een thuiswerkverzoek gewoon afwijzen, techniek of geen techniek. Met verse CBS-cijfers, een rechtszaak over werken vanuit Suriname en een scherpe blik op wie wél en wie níet mag thuiswerken, ontleedt dit artikel de pyjama-paradox van de Nederlandse arbeidsmarkt.

Waarom Nederland al lang niet meer alleen beslist over digitale infrastructuur, defensie of kapitaalmarkten, maar er nog wel zo over praat. Zonder ideologie, met concrete maatregelen, kosten en risico’s.

Plassen op een groot station kost inmiddels 1,10 euro, was ooit 50 cent. Vliegtuigstoelen zijn sinds de jaren '70 tot 10 centimeter beenruimte kwijtgeraakt. Twee losse ergernissen, één patroon: basisvoorzieningen worden versoberd en als betaalde extra teruggezet. Het mee__regeerakkoord stelt een harde ondergrens voor: gratis openbare toiletten met kwaliteitsnorm, een seat pitch-richtlijn gebaseerd op gezondheid in plaats van alleen brandveiligheid, en verplichte prijstranspar

Dezelfde cv, ander resultaat: een veldexperiment met 4.211 sollicitaties naar 35 etnische groepen toont een consistente “etnische hiërarchie” bij Nederlandse werkgevers. Persoonlijke informatie toevoegen hielp niet. Deze discriminatie stapelt zich vaak op over arbeidsmarkt, woningmarkt en zorg heen. Het mee__regeerakkoord pleit voor normaliseren van anoniem solliciteren bij grote werkgevers, een jaarlijkse onafhankelijke discriminatiemonitor en reële sancties.

Eén mens, één stem, maar niet iedereen wordt evenveel gehoord. Bijna alle Kamerleden zijn hoogopgeleid, terwijl lageropgeleide kiezers fors minder vaak stemmen (66% tegen 90% opkomst) en minder politiek vertrouwen hebben. Opleiding weegt zelfs zwaarder dan inkomen in politieke vertegenwoordiging. Het mee___regeerakkoord stelt voor: kiesplicht met blanco optie, transparantie over kandidaten, en burgerpanels met echte doorzettingsmacht.

Nederland verwacht zelfredzame burgers, maar bouwde intussen een staat met meer dan zestigduizend wetten en regels die zelfs professionals doen verdwalen. Dit dossier ontleedt die tegenstrijdigheid: een overheid die van wieg tot graf meekijkt, maar de uitvoering bij het individu legt. Met de WRR, decentralisatie-onderzoek en regeldrukcijfers als bewijs, en zes concrete maatregelen voor een overheid die weet wanneer ze aan zet is en wanneer niet.

Twee mensen met hetzelfde inkomen kunnen radicaal verschillende kansen hebben, afhankelijk van wie ze kennen. Het SCP deelde Nederland in zeven sociale klassen op basis van economisch, sociaal, cultureel en persoonskapitaal: 1 op 6 Nederlanders heeft op alle vier een achterstand. Het mee___regeerakkoord pleit voor een landelijk mentorstelsel, open stageplekken en investering in het verenigingsleven om netwerken over klassengrenzen heen te bouwen.

Preventie is de sleutel tot een gezondere samenleving. We investeren miljarden in het behandelen van psychische klachten, maar veel minder in het voorkomen ervan. Door eerder te investeren in veiligheid, bestaanszekerheid, sociale verbinding en het herkennen van signalen, kunnen we veel leed én zorgkosten voorkomen. De duurste zorg is immers de zorg die voorkomen had kunnen worden.

Nederland scoort keurig op inkomensgelijkheid, maar vermogen is een ander verhaal: de rijkste 10% bezit 56% van alle 2,6 biljoen euro, de top 0,1% houdt 260 miljard vast. Terwijl belasting inkomen fors herverdeelt, blijft vermogen grotendeels buiten schot. Het mee__regeerakkoord pleit voor werkelijk rendement in box 3, gelijktrekken van aanmerkelijk belang met arbeidsinkomen en een nuchtere erfbelasting. Geen klassenstrijd, wel rechtvaardige rekenkunde.

Nederlandse productiviteitsgroei kelderde van 1,5% naar 0,4% per jaar, kostte de afgelopen tien jaar zo’n honderd miljard euro gemiste welvaart. Oorzaken: minder gaswinning, achterblijvende tech-investeringen, trage mkb-digitalisering en de wet van Baumol in zorg en onderwijs. Dit hoofdstuk stelt een pakket van 2,8 miljard euro voor: mkb-vouchers, een meegroeiend R&D-belastingkrediet, een productiviteitsfonds voor zorg en onderwijs, versnelde omscholing. Doel: 1% groei per ja

Niemand wordt ontslagen. En toch verandert het werk van honderdduizenden Nederlanders ingrijpend, zonder dat beleid het ziet. AI herschrijft functies van binnenuit, treft juist hoogopgeleiden het hardst, en maakt overheidsbesluiten onbegrijpelijk voor burgers. Het mee__regeerakkoord introduceert een Taakveranderingsregister, een persoonlijk Overstapbudget en een uitlegplicht voor overheidsalgoritmes. Kosten: ~900 miljoen per jaar. Prijs van niets doen: onbekend, maar hoger.

Nederland heet digitaal koploper, maar 2,5 tot 4 miljoen burgers komen niet mee terwijl de overheid zelf kampt met mislukte ICT-projecten en miljarden verspilling. Dit plan stopt megalomane ICT-projecten, stelt een minister voor Digitale Zaken aan met doorzettingsmacht, garandeert offline alternatieven voor elke digitale dienst en rolt gratis digitale scholing landelijk uit. Kosten: ruim 1 miljard euro per jaar, deels uit bestaande verspilling. Doel: een overheid die werkt, v

Nederland regelt niet voor zijn burgers, het laat ze bewijzen. Mkb-bedrijven betalen tot 500.000 euro per jaar aan regeldruk, zorgprofessionals verliezen tijd aan formulieren die niemand leest, en 94% van de structurele lasten komt uit Brussel, niet Den Haag. Dit dossier stelt een wettelijke nullijn voor, bindend toezicht door het ATR, omkering van de bewijslast en harde tijdsnormen per sector. Potentiële besparing: zo’n 4 miljard euro per jaar voor het mkb alleen al.

Nederland telt sinds 2025 meer 65-plussers dan jongeren onder de 20, maar het beleid loopt achter: AOW-leeftijd naar 72 jaar, woningmarkt onbereikbaar voor starters, studieschulden en flexcontracten voor jongeren. Dit stuk stelt zeven concrete maatregelen voor: een Toekomstige Generaties Toets, gedifferentieerde pensioenleeftijd naar beroepszwaarte, vermogenswinstbelasting op overwaarde, een Jongerenwoonfonds en een fiscale schuif van arbeid naar vermogen. Geen generatieoorlo

Nederland heeft geen periferie. Het heeft regio's die jarenlang zijn behandeld alsof ze dat wel zijn. Dat is niet de schuld van de markt, niet de schuld van de globalisering, en niet de schuld van de bewoners die er zijn gebleven. Het is de optelsom van beleidskeuzes die nu eenmaal ook anders hadden kunnen uitvallen. En die dus ook anders kunnen worden gemaakt. Dat is precies wat dit voorstel beoogt: niet het land herverdelen, maar het recht op een goed leven eerlijker verdel

Nederland bestuurt zichzelf kapot aan de korte termijn. De Rekenkamer: langetermijndoelen zijn uit zicht. De Raad van State: toekomstige generaties tellen niet mee. Het Mee Regeerakkoord stelt zes concrete maatregelen voor: van een parlementaire Toekomstcommissie tot grondwettelijke generatierechten. Geen ideologie. Wel bestuurlijke ernst.

Nederland maakt wetten die het land niet kan uitvoeren. Structureel, niet incidenteel. De uitvoeringstoets is tandeloos, uitvoerders zitten te laat aan tafel, ICT-systemen communiceren niet met elkaar. De toeslagenaffaire kostte 4,7 miljard euro en verwoestte levens. Het mee_regeerakkoord stelt: geen wet treedt in werking die niet aantoonbaar uitvoerbaar is. Punt.

Regeerakkoorden spraken vroeger in controleerbare beloften. Nu spreken ze in abstracties: brede welvaart, weerbaarheid, systeemverandering. Die vaagheid is geen slordigheidheid maar strategie. Hoe abstracter de taal, hoe moeilijker de afrekening. Het Schaduwkabinet stelt de ongemakkelijke vraag: als politieke taal stelselmatig is ontworpen om vaagheid te institutionaliseren, wat doet dat met de democratische functie van verkiezingen?

Politieke problemen verdwijnen niet, ze stapelen op. Van wederopbouw tot AI: elk decennium voegt een nieuw dominant thema toe, terwijl het vorige op de agenda blijft. Regeerakkoorden zijn vertienvoudigd in omvang, niet uit daadkracht maar uit wederzijds coalitiewantrouwen. Het schaduwkabinet vraagt: zijn onze democratische instituties nog berekend op een politiek menu dat in vijftig jaar is verveelvoudigd?